HEXACO'nun Arkasındaki Bilim
Kültürler arası sözcüksel araştırmaya dayanan, insan kişiliğinin altı temel boyutunu ölçen bir kişilik modeli.
HEXACO Modeli Nedir?
Kibeom Lee (Calgary Üniversitesi) ve Michael C. Ashton (Brock Üniversitesi) tarafından geliştirilen HEXACO modeli, Korece, Fransızca, İtalyanca, Almanca ve Macarca dahil onlarca dildeki kişilik tanımlayıcı kelimelerin analizinden doğmuştur.
2000 yılından bu yana hakemli dergilerde yayımlanan model, 1.000'den fazla akademik alıntıya ulaşmış ve kültürler arasında tutarlı biçimde ortaya çıkan altı temel boyutu tanımlamaktadır.
Altı Boyut
Dürüstlük-Alçakgönüllülük (Honesty-Humility)
Samimiyet, Adalet, Açgözlülükten Kaçınma, Alçakgönüllülük
Yüksek — Samimi, adil, kişisel çıkar için başkalarını manipüle etmeye ilgisiz
Düşük — Kuralları esnetmeye, stratejik yaltaklanmaya veya zenginlik ve statü peşinde koşmaya daha eğilimli
Duygusallık (Emotionality)
Korku, Kaygı, Bağımlılık, Duygusallık
Yüksek — Daha güçlü duygusal tepkiler, başkalarından destek arama, derin duygusal bağlar kurma
Düşük — Duygusal olarak mesafeli, özgüvenli, stresten daha az etkilenen
Dışadönüklük (Extraversion)
Sosyal Özsaygı, Sosyal Cesaret, Sosyallik, Canlılık
Yüksek — Sosyal ortamlarda kendinden emin, grup etkinliklerinden keyif alan, genel olarak neşeli
Düşük — Yalnız aktiviteleri tercih eden, sosyal etkileşime daha az ihtiyaç duyan
Uyumluluk (Agreeableness)
Bağışlayıcılık, Yumuşaklık, Esneklik, Sabır
Yüksek — Uzlaşmaya istekli, başkalarına güven duyma eğiliminde
Düşük — Kin tutma eğilimi, eksiklikleri eleştirme, daha inatçı
Sorumluluk (Conscientiousness)
Düzenlilik, Çalışkanlık, Mükemmeliyetçilik, Tedbirlilik
Yüksek — Disiplinli, detaycı, karar vermede titiz
Düşük — Daha spontane, belirsizlik ve düzensizlikle rahat
Deneyime Açıklık (Openness to Experience)
Estetik Beğeni, Merak, Yaratıcılık, Alışılmadıklık
Yüksek — Sanata, fikirlere ve yeni deneyimlere ilgi duyan
Düşük — Pratik ve geleneksel olanı tercih eden
64 Tip Nasıl Elde Edilir
Her boyut Yüksek veya Düşük olarak değerlendirilir. 6 boyut ve her biri için 2 değerle, 64 farklı kişilik profili ortaya çıkar — her biri, kendine özgü özellik kombinasyonunu yansıtan tanımlayıcı bir isme sahiptir.
HEXACO vs MBTI vs Big Five
| Özellik | HEXACO | MBTI | Big Five |
|---|---|---|---|
| Boyutlar | 6 | 4 | 5 |
| Tipler | 64 | 16 | N/A |
| Dürüstlük-Alçakgönüllülük | Evet | Hayır | Hayır |
| Puanlama | Sürekli | İkili | Sürekli |
| Test-tekrar test güvenilirliği | Yüksek | Orta | Yüksek |
| Kültürler arası doğrulama | 20'den fazla dil | Sınırlı | Kapsamlı |
| Akademik alıntılar | 1.000+ | Sınırlı | 10.000+ |
| Teorik temel | Sözcüksel çalışmalar | Jung'un teorisi | Sözcüksel / istatistiksel |
En önemli fark, HEXACO'nun Dürüstlük-Alçakgönüllülük boyutunu içermesidir — iş yerinde davranış, etik karar verme ve kişilerarası güvenin güçlü bir öngörücüsü olup ne MBTI ne de Big Five tarafından açıkça ölçülmektedir.
Beyin Tipi: Çoklu Zeka
Howard Gardner'ın teorisine (Frames of Mind, 1983) dayanan Beyin Tipi testi, sekiz zeka türü arasından baskın zekanızı belirler. HEXACO nasıl davrandığınızı ortaya koyarken, Beyin Tipi nasıl düşündüğünüzü ortaya koyar.
Kaynakça
Lee, K., & Ashton, M. C. (2004). Psychometric properties of the HEXACO Personality Inventory. Multivariate Behavioral Research, 39(2), 329–358. DOI
Ashton, M. C., & Lee, K. (2007). Empirical, theoretical, and practical advantages of the HEXACO model. Personality and Social Psychology Review, 11(2), 150–166. DOI
Ashton, M. C., & Lee, K. (2009). The HEXACO–60: A short measure of the major dimensions of personality. Journal of Personality Assessment, 91(4), 340–345. DOI
Ashton, M. C., Lee, K., & Goldberg, L. R. (2007). The IPIP–HEXACO scales. Personality and Individual Differences, 42(8), 1515–1526.
Gardner, H. (1983). Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. Basic Books.
Daha fazla bilgi için hexaco.org ve ipip.ori.org adreslerini ziyaret edin.